Dunajec 3 Regiony
Łącko - Szczawnica - Leśnica

Pośród drzew, w samym centrum uzdrowiska stoi kościół, który widział przemianę Szczawnicy z górskiej wsi w tętniący życiem kurort. Kościół św. Wojciecha to nie tylko architektura to historia wpisana w codzienność mieszkańców i gości.

Początki i potrzeba nowej świątyni

W roku 1875 Szczawnica posiadała tylko dwa obiekty sakralne: stary XV-wieczny drewniany kościół w centrum wsi na Kościelisku oraz wybudowaną w XIX wieku kaplicę w części uzdrowiskowej, na skraju Parku Górnego. Rosnąca liczba kuracjuszy i mieszkańców sprawiła jednak, że konieczna stała się budowa większej świątyni.

W styczniu 1876 roku powołany został komitet kościelny pod przewodnictwem Józefa Szalaya twórcy uzdrowiska i głównego inicjatora projektu. Uchwalono wtedy, że w ciągu dziesięciu lat wzniesiony zostanie nowy kościół. Śmierć Szalaya w tym samym roku wstrzymała jednak realizację planów.

Plany i pierwsze projekty

Do pomysłu powrócono pięć lat później. Komitet zlecił Stanisławowi Eliaszowi-Radzikowskiemu, architektowi mieszkającemu w Szczawnicy, opracowanie i poprawienie projektów świątyni przygotowanych jeszcze przez Szalaya. Eliasz był dobrze znany w Szczawnicy. To on kierował budową Dworca Gościnnego.

Pierwszy projekt uznano za zbyt kosztowny. W roku 1883 Eliasz przedstawił poprawioną koncepcję – kościół miał pomieścić około tysiąca osób, a koszt jego budowy oszacowano na niecałe 30 tysięcy złotych reńskich, co stanowi ekwiwalent około 700 000 euro. Wiosną 1884 roku ogłoszono przetarg na kierownictwo budowy, jedynym chętnym był Eliasz, który objął nadzór nad pracami.

Budowa i konsekracja

14 czerwca 1884 roku poświęcono fundamenty pod nową świątynię. Prace rozpoczęły się terminowo, lecz z powodu braku wystarczających środków przeciągały się o kilka lat. Uroczysta konsekracja odbyła się dopiero 28 lipca roku 1892. Ceremonii przewodniczył były biskup wileński Karol Hryniewiecki. W ołtarzu głównym umieszczono relikwie św. Wojciecha, przekazane z zasobów archidiecezji gnieźnieńskiej.

Architektura i styl

Świątynia została zbudowana z kamienia i cegły w popularnym wówczas stylu neogotyckim. Jest to budowla jednonawowa z węższym, wielobocznie zamkniętym prezbiterium i wieżą od frontu. Dwie boczne kaplice tworzą rodzaj transeptu, dzięki czemu cały rzut zachowuje plan krzyża łacińskiego. Białe, tynkowane elewacje ożywiają skarpy i ostrołukowe, smukłe okna. Wnętrze kryje trójprzęsłową nawę z krzyżowym sklepieniem, które obejmuje również kaplice i prezbiterium. Pierwotnie dach pokryty był gontem, później zastąpionym przez blachę.

Na wieży zawieszono dzwony przeniesione ze starego kościoła. W 1901 roku pojawił się na niej zegar, który do dziś stanowi charakterystyczny element panoramy uzdrowiska. Ze względu na warunki terenowe świątynia nie jest orientowana na linii wschód–zachód, lecz na linii północ–południe. Wokół kościoła rozmieszczone są stacje Drogi Krzyżowej, pamiątka Jubileuszu Odkupienia w roku 1983. W kapliczkach zbudowanych przez Stanisława Salamona szczawnicki rzeźbiarz Ryszard Hamerski ustawił pełne ekspresji drewniane rzeźby Męki Pańskiej.

Znaczenie dla miasta

Nowa świątynia, wzniesiona z inicjatywy mieszkańców i dzięki zaangażowaniu lokalnych społeczników, szybko stała się symbolem rozwijającej się Szczawnicy. Dziś kościół św. Wojciecha nie tylko pełni funkcję parafialną, ale również stanowi ważny punkt orientacyjny na mapie miasta i świadectwo czasów, gdy mała wieś górska zmieniała się w nowoczesny kurort.